De Schijf van vijf: samen zorgen is gezond

‘Kijk, hier is een zorgvraag. Los het maar op. Altijd klaarstaan: dat was de zorg van vroeger. Maar de uitdagingen in de zorg van vandaag vragen om een andere eigenwijzere benadering.
Als wijkverpleegkundigen doen wij veel intakes en evaluatiegesprekken. Het idee van de Schijf van vijf is om samen met de cliënt en de familie in vijf stappen al tijdens de intake naast de zorgvraag ook de unieke situatie, wensen en behoeften van een cliënt in beeld te brengen. Hoe kunnen we met elkaar de beste zorg bieden?’

De schijf…
‘Wat kan een client nog zelf? Of het nu om koken gaat of medicatie: die zelfredzaamheid is het eerste uitgangspunt. Vervolgens kijken we of er al (voldoende) hulpmiddelen in huis zijn; bijvoorbeeld voor steunkousen, medicatie of douchen. Kunnen we misschien beeldbellen of een medicijnklok gebruiken? In de derde stap onderzoeken we wat familie en mantelzorgers kunnen betekenen. Vaak helpt zo’n intake met de bewustwording bij cliënten en hun familie. Simpel voorbeeld: als de familie er iedere zondag rond etenstijd toch al is, is dat ook een moment voor medicatie. Daarbij houden we rekening met wat de omgeving los van de zorg al doet. Boodschappen? Ziekenhuisbezoekjes? We willen hen ook niet overbelasten. Bij de vierde stap kijken we naar een mogelijke rol voor de sociale omgeving of andere instanties en partners. Kunnen we een ergotherapeut inschakelen om te kijken welke aanpassingen in huis de eigen regie en zelfredzaamheid van de client kunnen vergroten. En als cliënten een klein netwerk hebben, is er dan misschien een buurvrouw of zijn er actieve vrijwilligers?’

‘De Schijf van vijf helpt ons de noodzakelijke zorg te blijven bieden’

Aard van het beestje…
‘Als dat allemaal niet lukt, komen wij als wijkzorg in beeld. Maar het is dus niet altijd meer mogelijk en vanzelfsprekendheid dat wij direct langsgaan. Dat is het moment om eigenwijs te zijn en duidelijke keuzes te maken. Als je niet voor elke vraag in de auto of op de fiets hoeft te springen, levert dat zoveel op. Tijd en ruimte voor jou en de cliënt voor de échte zorg.
Collega’s begrijpen de noodzaak van deze aanpak, maar zijn tegelijkertijd gewend om te zorgen. Dat is nu eenmaal de aard van het beestje. Dan is het wel eens lastig om extra zorg los te laten. Als je ergens eenmaal binnen bent, hoor je vaak: ‘kun je dat ook nog even doen’? Je moet voorkomen dat je juist extra taken oppakt. Dat is geen onwil, maar anders gaat het ten koste van je noodzakelijke zorg. Daarom is het voor ons ook zo belangrijk om de omgeving vooraf goed in beeld te hebben. We zijn getraind in het ‘samen zorggesprek’. Wat moeten we tijdens de uitgebreide intake allemaal vragen? Wat is het doel en het belang van de Schijf van vijf?’

‘Soms zegt een cliënt: ‘maar mijn dochter heeft het al zo druk. En dan blijkt dat die dochter juist graag meer wil betekenen.’

Inspelen
‘Heldere afspraken vooraf helpen ons om ons op die echte zorg en nieuwe zorgvragen te concentreren.  Bovendien zorgen ze ook richting de cliënt en zijn of haar familie voor bewustwording en duidelijkheid.’ Ook de cliënt en de omgeving hebben baat bij een goede intake. We letten nadrukkelijk op de specifieke situatie, behoeften en wensen. Hoe gaat het met eten? Is iemand incontinent? Welke gezondheidsklachten spelen er? Door met een brede blik even net iets meer de diepte in te gaan en goed door te vragen, komt er vaak iets naar boven dat je mist als je minder tijd neemt voor die intake. Denk aan eenzaamheid, spanningen, beginnende cognitieve problemen of een verstoord dag- en nachtritme. Daar kunnen we dan op inspelen door bijvoorbeeld te helpen met meer structuur. Ook daarin kan de familie een sleutelrol spelen.  Soms zegt een cliënt: ‘maar mijn dochter heeft het al zo druk. En dan blijkt dat die dochter juist graag meer wil betekenen.’

‘Kijk verder dan de zorgvraag alleen. Investeer in de intake. Neem de tijd, neem het serieus en luister. Dat levert je echt veel op.’

Een inspirerende aanrader
‘Op de kwaliteitsnetwerkdag van ActiZ kregen we positieve feedback op de Schijf van vijf en onze aanpak. Een andere zorgorganisatie heeft er een eigen vertaling van gemaakt. Alleen maar mooi natuurlijk dat we collega’s elders in het land op deze manier kunnen inspireren! Ik kan de Schijf van Vijf ook echt aanraden. Omdat we verder kijken dan alleen de zorgvraag. Dat levert je ook later veel op. Cliënten hebben de neiging om hun acute zorgvraag te bespreken. Maar dan blijkt een paar weken later geregeld dat er ook andere dingen spelen rond bijvoorbeeld medicatie, incontinentie of geheugenverlies. Als je investeert in het eerste gesprek kun je daar heel veel uithalen. Mijn advies: neem de tijd voor de intake, neem het serieus, luister goed en doorloop elke stap van de Schijf van vijf zorgvuldig. Met de cliënten en hun familie. Want we hebben elkaar echt nodig. Samen zorgen voor morgen.’