Vrijheid, gelijkheid en… ‘samenredzaamheid’

‘Is er al koffie of thee gezet?’ Als je die vraag van een bewoner krijgt, is ons antwoord: ‘Geen idee. Kijk maar even in de keuken. Je weet waar alles staat.’ Plat gezegd: je mag het zelf doen. Heb je post? Loop zelf maar even naar de receptie. Het lijken misschien kleine voorbeelden. Maar veel kleine voorbeelden samen betekent wel iets heel wezenlijks. Een bewoner heeft even iets te doen. Je dag vullen. Dingen zelf blijven kunnen en je eigen leven blijven regelen; dat is echt heel waardevol. Binnen Grachten Promenade draait alles om gelijkwaardigheid. Natuurlijk zijn er professionele samenwerkers die de regie hebben. Zij gaan over de kwaliteit van zorg, de kosten en middelen. Over de inzet en het werkgeluk van collega’s. Maar verder nemen we als gemeenschap gezamenlijke besluiten. Met de 24 bewoners en hun omgeving, het netwerk er omheen en onze collega’s. Sterker nog: vaak zijn het de bewoners en hun naasten die het initiatief of een beslissing nemen. Niet de zorg.’ 

Met een open blik elkaar leren kennen… 

‘We zijn ruim twee jaar geleden gestart met niets. Een lege afdeling. Geen richtlijnen. Geen kaders. Alleen de wetgeving. Uitgangspunt was een prettige woongemeenschap. Wonen zoals thuis. Wat is daarvoor nodig? Wat hebben cliënten nodig en wat hebben wij nodig? Eigenlijk stellen we die vraag nog elke dag. Misschien wel elk uur. We ontvangen vooraf ook geen A4’tje met wat iemand allemaal mankeert. Iedereen is welkom voor een kennismaking om te kijken of het klikt en of je past in deze omgeving. Ongeacht je indicatie. Gewoon met een open blik elkaar leren kennen. Ontdekken wie een bewoner is. Wat iemand wil en wat iemand (nog) kan. Of je nu een vrijwilliger, bewoner of familie bent: we kijken hoe iedere samenwerker kan bijdragen. Hoe we iedereen kunnen waarderen. Iemand met dementie, kan misschien wel de tafel dekken. Wat maakt het uit als het tafelkleed een keer in de koelkast ligt? Solliciteer je hier? Dan kan het zijn dat een bewoner bij het sollicitatiegesprek zit. Die stem weegt zwaar mee. En wat dacht je van een familielid die de honden van bewoners en collega’s uitlaat?’  

‘Iemand met dementie, kan misschien wel de tafel dekken. Wat maakt het uit als het tafelkleed een keer in de koelkast ligt?’

Wat is zorg? 

‘We hebben hier geen agenda, maar wel reguliere dialogen. De gemeenschap is beslissingsbevoegd. Elke zes weken kunnen er bewoners en naasten aanschuiven en desgewenst ook het netwerk. Bij Sensire geloven we in zelfredzaamheid, maar nog meer in ‘samenredzaamheid’.  Uiteraard binnen de wet- en regelgeving, maar we zoeken met elkaar geregeld eigenwijs de randjes op. Niet omdat we dat per se willen, maar omdat we dat samen hebben besloten. Zijn er risico’s? En zijn die risico’s aanvaardbaar? Willen we alcoholdispencers bij de deuren, een thermometer in het vlees, stickers met de weekdag op een pak melk? We hebben hier ook geen gesloten deuren. Hoe erg is het als een bewoner een keer ’s avonds laat naar zijn vrouw fietst? Overdag doet hij dat ook. Wat is het ergste dat er kan gebeuren? De zorg in Nederland kent veel risicobeperkingen. Maar wanneer is het schijnveiligheid? Of puur geboren uit de angst om afgerekend te worden? En hebben we in Nederland niet een heleboel dingen zorg genoemd die eigenlijk helemaal geen zorg zijn?’ 

‘De zorg in Nederland kent veel risicobeperkingen. Maar wanneer is het schijnveiligheid? Of puur geboren uit de angst om afgerekend te worden?’

Wensen kennen 

‘Eigenlijk is Grachten Promenade nog steeds een proeftuin. Dit experiment is nooit af. Het is ook geen heilige graal of blauwdruk. Je moet niet naïef zijn. Het starten van een proeftuin op een bestaande locatie met bestaande zorgteams en bewoners is veel complexer. Je hebt te maken met roosters, traditionele functies en processen. Patronen afbreken is niet eenvoudig.  

Het systeem zelf is de grootste uitdaging. Dat neemt niet weg dat deze proeftuin waardevolle inzichten oplevert waar andere zorgorganisaties maar wij zelf ook baat bij kunnen hebben. Bijvoorbeeld bij de transitie van Sensire en ons programma ‘buurttuinen’, waarin we met vaste buurtteams in een specifieke wijk de muren tussen intra- en extramurale zorg verlagen. Denk aan onze ervaring met de inzet van anders opgeleide collega’s en vrijwilligers. Iedereen heeft ogen en oren. Ziet al snel in een gesprek wat een bewoner nodig heeft. Bovendien kun je genoeg dingen aanleren. Iemand helpen met eten, apparaten bedienen of zelfs wondzorg.’ 

‘Deze formule is in bestaande omgevingen een stuk complexer. Je hebt te maken met roosters, traditionele functies en processen. Patronen afbreken is niet eenvoudig. Het zorgsysteem zelf is de grootste uitdaging.’

Blijf verbinden 

Een ander belangrijk inzicht is de mindset rond het netwerk. In de zorg gaat het vaak over wat het netwerk voor ons kan betekenen. Wij draaien dat om. Wij geloven dat de zorg moet aansluiten bij het bestaande netwerk. Niet andersom. Ook hier gaat het weer om het kennen van en inspelen op de behoeften van een bewoner. Goede communicatie is essentieel. Onze ervaring is dat je daarvoor wel echt aanjagers nodig hebt. Als je niet aanjaagt, gebeurt er niets. Blijf in dialoog. Blijf vragen stellen. Blijf verbinden.’