De ketenstage: leren achter de voordeur

En dan is het opeens ‘voor het echie’. De stage is voor veel HBO-V-studenten het moment om de theorie uit het schoolbanken voor het eerst in de praktijk toe te passen en kennis te maken met de complexe realiteit van de zorg. Het vak leren, je soft skills ontwikkelen en een breder perspectief en netwerk: dat is het idee van de ketenstage. Studenten lopen zowel stage in de formele als de informele zorg. Handjehelpen koppelt stagiairs aan (eenzame) ouderen en kinderen met een beperking, chronische ziekte of gedrag dat om extra aandacht vraagt. Wat kunnen zij en wij als sector hiervan leren? Stagecoördinator Isa Kleijburg vertelt over dit innovatieve eigenwijze concept van Handjehelpen, zorgorganisatie De Rijnhoven en het Instituut voor Verpleegkundige Studies van Hogeschool Utrecht, dat door het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport tot Koploper werd benoemd.

‘Wat kom ik hier eigenlijk leren? Is dit ook zorg? Aanvankelijk is er wel eens lichte scepsis over informele zorg. Studenten lopen drie dagen stage bij De Rijnhoven in de ‘formele’ zorg voor ouderen en één dag in de week in de informele zorg bij Handjehelpen. De informele stage is dus ook een verplicht onderdeel van de opleiding. Natuurlijk zijn er stagiairs voor wie het een bewuste keuze is, maar sommige studenten zien niet altijd direct de link tussen de informele zorg en de opleiding. Maar dat verandert vaak al snel. En zeker aan het einde van de stage is bij bijna iedereen het kwartje gevallen. Dan blijkt dat informele zorg veel meer is dan wandelen of koffie drinken. Hoe bijzonder is het bijvoorbeeld om bij Handjehelpen als reismaatje mee te gaan als iemand met niet aangeboren hersenletsel voor het eerst weer naar zijn werk reist! Als stagiair leer je echt de mens achter de zorgvraag kennen.’ 

Best spannend achter de voordeur 
‘Zo leren studenten bijvoorbeeld omgaan met mensen met een psychische kwetsbaarheid. Iets wat ze later in een zorginstelling ook tegen kunnen komen. Maar ook met de familie en het netwerk rondom een cliënt. Dat zijn hele waardevolle ervaringen. Of ze realiseren zich iets heel essentieels. Dat ze bij Handjehelpen altijd eerst aanbellen omdat ze echt bij iemand thuis achter de voordeur komen. Maar dat je bij De Rijnhoven eigenlijk óók bij iemand thuiskomt en dus niet zomaar direct onaangekondigd de kamer in moet lopen. Ze komen bij mensen met allerlei achtergronden thuis. En in allerlei situaties die ze vaak helemaal niet gewend zijn. In het begin vinden ze het ook best spannend om bij iemand thuis te komen. Zeker als diegene bijvoorbeeld psychische klachten heeft. Het vergt voor jonge professionals best even wat lef om voor het eerst achter die voordeur te stappen.’ 

‘Informele zorg is veel meer dan alleen wandelen of koffie drinken. Als stagiair leer je omgaan met mensen met een psychische kwetsbaarheid, dementie of niet aangeboren hersenletsel. Je leert de mens, de familie en het netwerk achter de zorgvraag kennen. Dat zijn hele waardevolle ervaringen.’

Essentieel voor professionele ontwikkeling 
‘De match werkt vaak net even anders dan bij een traditionele stageplek in de formele zorg. Als Handjehelpen krijgen wij hulpvragen via verwijzers zoals het buurtteam. Binnen Handjehelpen koppelen we hulpvragers zowel aan vrijwilligers als aan studenten. Vrijwilligers willen natuurlijk vooral graag iets goed doen voor een ander. Voor studenten is het daarnaast een essentieel onderdeel van hun professionele ontwikkeling. We kijken wat de ideale match is met de zorgvragers. Hierbij houden we ook rekening met de eisen van de opleiding. Zo moeten studenten aan minimaal  een oudere gekoppeld worden. Uiteraard kijken we ook naar de woonplaats van de stagiair. Als stagiairs anderhalf uur moeten reizen, is het natuurlijk geen ideale match. In de praktijk betekent de stage in de informele zorg dat studenten gedurende een stage van 20 weken aan drie verschillende ouderen en/of kinderen gekoppeld worden, waar ze gemiddeld 1,5 tot 2,5 uur zijn. Het is essentieel dat ze gedurende die periode bij dezelfde mensen blijven, zodat ze een band met hen opbouwen.’

‘Soms krijg ik wel eens een appje van een oud-student die nu ergens in de verpleegkunde werkt: ‘Hé, ik zoek een maatje voor een cliënt. Kunnen jullie helpen? Dan is de cirkel echt rond!’

Vuurtje aanwakkeren
‘Ik heb ervaren dat de ketenstage de samenwerking tussen de informele en formele zorg verbeterd. En het leert stagiairs om naar het netwerk van hun zorgvragers  te kijken. Ze komen tijdens hun ketenstage in contact met verschillende zorgprofessionals omdat ook bij de cliënten formele en informele zorg vaak tegelijkertijd lopen. Het is natuurlijk aan de studenten zelf hoe assertief ze daarin zijn. Ik adviseer hen in elk geval altijd om de informele zorg op hun CV te zetten. Werkgevers waarderen die extra bagage. Soms krijg ik wel eens een appje van een oud-student die nu ergens in de verpleegkunde werkt: ‘Hé, ik zoek een maatje voor een cliënt. Kunnen jullie helpen? Dan is de cirkel echt rond!’ 

Ellen Kadijk, HBO-Verpleegkunde Hogeschool Utrecht (tweedejaars)

Een leerzame holistische kijk
‘Heel eerlijk: ik wist eigenlijk niet zo goed wat ik kon verwachten van de informele zorg en de ketenstage. Maar ik had het zeker niet willen missen. Mijn stage bestond uit drie dagen per week formele zorg bij Rijnhoven en een dag informele zorg bij Handjehelpen. Ik was gekoppeld aan een meisje van twee en haar moeder, een zeventiger met chronische buikpijn en een vijftiger met niet aangeboren hersenletsel. In het begin zag ik het een beetje als vrijwilligerswerk, maar daarmee zou ik de informele zorg echt tekort doen. Je merkt al snel dat er achter iedereen een heel verhaal schuil gaat. Misschien is dat wel de meest leerzame ervaring in de informele zorg. In ons vaak gaat het natuurlijk vaak vooral over ziektebeelden, maar tijdens deze ketenstage leer je op een holistische manier naar de hele persoon kijken.’   

Heftige verhalen maar positieve ervaringen
‘Ik moet zeggen dat er binnen onze opleiding zeker aandacht is voor informele zorg. Dat vind ik echt goed. Maar tijdens deze stage ervaar je pas echt wat het in de praktijk betekent. Omdat ik als bijbaantje bij Tzorg schoonmaak bij mensen die dat zelf niet kunnen, zijn thuisbezoeken niet helemaal nieuw voor mij. Toch was die eerste keer achter de voordeur best spannend. Dus ik kan het me goed voorstellen dat dat helemaal geldt voor studenten zonder die werkervaring. Zeker als je daar heftige situaties of verhalen aantreft. Maar tijdens de evaluatie met onze klas merkte je eigenlijk dat vrijwel iedereen dezelfde positieve ervaring heeft en enthousiast is over de ketenstage en de informele zorg.’  

 ‘Als jouw bezoek het hoogtepuntje van de week is voor een eenzaam iemand ben je echt van betekenis. Alleen al met je aanwezigheid draag je bij aan de mentale gezondheid.’

Oprechte aanrader
‘Zelf ben ik ook echt enthousiast over dit initiatief van Handjehelpen, onze opleiding en Rijnhaven. Ik zou de ketenstage dan ook oprecht aanraden aan andere ouderenzorgorganisaties. Maar zeker ook aan andere stagairs. Je bouwt echt een band met mensen op. Als jouw bezoek het hoogtepuntje van de week is voor een eenzaam iemand ben je echt van betekenis. Alleen al met je aanwezigheid draag je bij aan de mentale gezondheid. Als je het over netwerken hebt, is het me in beide stages opgevallen hoeveel vrijwilligers(organisaties) er zijn. Tegelijkertijd merk ik dat Handjehelpen enorm veel aanvragen krijgt waar ze volgens mij niet altijd voldoende mensen voor hebben. Dat bewijst alleen maar hoe belangrijk vrijwilligerswerk, maar ook de ketenstage en informele zorg zijn!’  

Wil je meer weten over ketenstage of zie je kansen om samen te werken? Kijk op: www.handjehelpen.nl/stage-lopen/het-stagebureau